Олон улсын эх хэлний өдөрт зориулсан мэдэгдэл
Өмнөд Монголын Их Хуралдай
2026 оны 2 дугаар сарын 21
Эх хэл бол үндэстний оршин тогтнохын үндэс, түүхийн ой санамж, ирээдүйн залгамж холбоо юм.
Өнөөдөр Өмнөд Монголд монгол хэл дээрх эх хэлний боловсрол системтэй, төлөвлөгөөтэйгээр хумигдаж, уламжлалт монгол бичиг боловсролын системээс шахагдан зайлуулагдаж байна. Энэ нь энгийн бодлогын өөрчлөлт бус, харин үндэстнийг уусган нэгтгэх системтэй кампанит бодлого (systematic assimilation campaign)-ын нэг хэсэг болж байна.
Эх хэлээрээ суралцах эрх бол олон улсын хүний эрхийн хэм хэмжээгээр баталгаажсан суурь эрх мөн. Хэл соёлыг системтэйгээр сулруулах бодлого нь үндэстний оршин тогтнох суурийг ганхуулах аюултай.
Олон улсын хүний эрхийн хэлэлцүүлэгт ийм төрлийн бодлогыг “соёлын геноцид” (cultural genocide) гэсэн ойлголттой холбон авч үзэх хандлага нэмэгдэж байна. Өмнөд Монгол дахь нөхцөл байдал нь ийм ноцтой эрсдэлийг илэрхийлж байна.
Бид дараах шаардлагыг дэвшүүлж байна:
- Монгол хэл дээрх эх хэлний боловсролыг бүрэн сэргээх
- Уламжлалт монгол бичгийг хууль эрх зүйн болон институцийн хамгаалалтад авах
- Хэл соёлын болон үндсэн хүний эрхийг бүрэн хүндэтгэх
- Уусган нэгтгэх бодлогыг зогсоож, олон улсын хяналтыг хүлээн зөвшөөрөх
Эх хэлээ хамгаалах нь үндэстнээ хамгаалах явдал.
Эх хэлээ устгах нь ирээдүйг устгахтай адил.
Бид энх тайвнаар, гэхдээ тууштайгаар Өмнөд Монголын хүүхдүүдэд өөрийн эх хэл дээрээ сурах, бодох, уламжлах эрхийг хамгаалахын төлөө үйл ажиллагаагаа үргэлжлүүлнэ.