Хятадын “Үндэстний эв нэгдлийн тухай хууль” соёлын геноцидыг хуульчлах аюултай — Өмнөд Монголын Их Хуралдай анхааруулж байна

Өмнөд Монголын Их Хуралдайн мэдэгдэл
БНХАУ-ын “Үндэстний эв нэгдэл, дэвшлийг дэмжих тухай хууль” (төсөл)-ийн талаар
Соёлын геноцидыг хуульчлах аюулын тухай анхааруулга

Өмнөд Монголын Их Хуралдай нь Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын Засгийн газраас боловсруулж буй “Үндэстний эв нэгдэл, дэвшлийг дэмжих тухай хууль” (төсөл)-ийн талаар гүнзгий санаа зовниж буйгаа илэрхийлж, уг хууль тогтоомжийн болзошгүй үр дагаварт олон улсын хамтын нийгэмлэгийн анхаарлыг хандуулж байна.

Хятадын эрх баригчид энэхүү хуулийн төслийг “үндэстний эв нэгдэл” болон “үндэстний тэгш байдлыг” бэхжүүлэх зорилготой хэмээн тайлбарлаж байгаа боловч, түүний бүтэц болон агуулга нь “Хятадын үндэстний хамтын нийгэмлэг” (Zhonghua Minzu) гэсэн үзэл баримтлалын дор төрийн удирдлагатай уусгах бодлогыг институцийн хэмжээнд хэрэгжүүлэх эрх зүйн тогтолцоог бий болгох эрсдэлийг агуулж байна.

Энэхүү хуулийн төсөл нь төрийн байгууллага, боловсролын тогтолцоо, хэвлэл мэдээлэл болон нийгмийн байгууллагуудаар дамжуулан нэгдмэл үндэсний үнэмлэхүй үнэлэмжийг төлөвшүүлэхийг зорьж байгаа бөгөөд бодит байдал дээр монгол, төвд, уйгур зэрэг хан үндэстнээс өөр ард түмний хэл, соёл, түүхэн дурсамж болон үндэстний үнэмлэхүй байдлыг доройтуулах аюултай.

Тухайлбал, хуулийн төсөлд улсын нийтлэг хэл (путунхуа)-ийг бүх нийтийн хэмжээнд түгээх, сургалтын нэгдсэн улсын сурах бичгийг заавал хэрэглэх, “үндэстний эв нэгдэлд сөрөг нөлөөтэй” гэж үзсэн үзэл бодлыг хязгаарлах зэрэг заалтууд багтсан байна. Ийм зохицуулалтууд нь үндэстний хэл, соёлыг бие даан хөгжүүлэх болон уламжлан хадгалах боломжийг ноцтойгоор хязгаарлах магадлалтай.

Өмнөд Монголд 2020 оноос хойш монгол хэлээр боловсрол олгох тогтолцоо эрс хумигдаж, түүх, улс төр, уран зохиол зэрэг үндсэн хичээлүүдийг хятад хэл дээр заах бодлого хэрэгжиж эхэлсэн. Энэхүү хууль батлагдвал дээрх бодлогыг улсын хэмжээнд албан ёсоор институцчилэх нөхцөл бүрдэх боломжтой.

Үндэстний хэл, соёл, түүхэн дурсамжийг системтэйгээр сулруулж, устгах бодлого нь олон улсын эрх зүйн болон академик хэлэлцүүлэгт “соёлын геноцид” (cultural genocide) хэмээн тодорхойлогдох болсон.

Эрх зүйн асуудлууд

Энэхүү хуулийн төсөл нь олон улсын хүний эрхийн хэм хэмжээ болон БНХАУ-ын өөрийн Үндсэн хуулийн зарчимтай нийцэж байгаа эсэх талаар ноцтой асуулт үүсгэж байна.

Үүнд дараах олон улсын баримт бичгүүд хамаарна.

Геноцидоос урьдчилан сэргийлэх болон шийтгэх тухай конвенц (1948)

Иргэний болон улс төрийн эрхийн тухай олон улсын пактын 27 дугаар зүйл

Эдийн засаг, нийгэм, соёлын эрхийн тухай олон улсын пакт

НҮБ-ын Уугуул ард түмний эрхийн тухай тунхаглал

Мөн энэхүү хуулийн төсөл нь БНХАУ-ын Үндсэн хуулийн 4 дүгээр зүйл-д заасан зарчимтай нийцэж байгаа эсэх талаар ноцтой эргэлзээ төрүүлж байна.

Тус зүйлд бүх үндэстэн тэгш эрхтэй бөгөөд төр нь үндэсний цөөнхийн хууль ёсны эрх ашиг, ялангуяа өөрийн хэл бичгийг ашиглах, хөгжүүлэх эрхийг баталгаажуулна гэж заасан байдаг.

Гэвч улсын нийтлэг хэлийг давамгайлуулах болон боловсролын нэгдсэн тогтолцоог албадан хэрэгжүүлэх бодлого нь үндэстний хэл, соёлын бие даасан хөгжлийг бодитоор хязгаарлах эрсдэлтэй юм.

Олон улсын хамтын нийгэмлэгт хандах уриалга

Өмнөд Монголын Их Хуралдай нь олон улсын хамтын нийгэмлэгт дараах арга хэмжээг авч хэрэгжүүлэхийг уриалж байна.

1. Олон улсын хяналт
Энэхүү хуулийн төсөл нь үндэстний хэл болон соёлын эрхэд үзүүлэх нөлөөллийг нарийвчлан шалгах.

2. Хараат бус мөрдөн шалгалт
НҮБ-ын Хүний эрхийн зөвлөл болон холбогдох тусгай илтгэгчид Өмнөд Монгол, Төвд болон Зүүн Туркестанд хэл, соёлын эрхийн нөхцөл байдлыг судлах.

3. Парламентын оролцоо
Ардчилсан орнуудын парламентууд энэ асуудлыг хэлэлцэх.

4. Зорилтот хориг арга хэмжээ
Хүний эрхийн ноцтой зөрчилд холбогдох албан тушаалтнуудад Магницкийн маягийн хориг арга хэмжээ авч үзэх.

5. Эх хэлний эрхийг хамгаалах
Монгол, төвд, уйгур зэрэг ард түмний эх хэлээр боловсрол эзэмших эрхийг хамгаалах.

Хэл болон соёлыг хамгаалах нь хүний нэр төр, үндэстний оршихуйн үндэс юм.

Үндэсний нэгдлийн нэрийн дор соёлын устгалыг хуульчлах аливаа оролдлогыг олон улсын хамтын нийгэмлэг үл тоомсорлож болохгүй.

Өмнөд Монголын Их Хуралдай
(South Mongolia Congress)